ئه‌م 5 خواردنه‌ كوردییه‌ خۆماڵییه‌ به‌تامترینه‌!

ئه‌م 5 خواردنه‌ كوردییه‌ خۆماڵییه‌ به‌تامترینه‌!

خێزان


پارێزگای كوردستان (سنە) نە تەنیا خاوەنی سروشتێكی جوان و ئاسەوار و شوێنەوارگەلی كۆن‌ و مێژووییەكی دوور و درێژە بەڵكوو بە هۆی كەونارابوونی مێژوویی، بەرهەمەكانی كەلتوورێكی كۆن و مێژوویی لە رێوڕەسمەكانی شایی و ماتەمین و جەژنەكانی دیكە و تەنانەت خواردنەكانی ئەواندا دەبیندرێت.

 ناساندن و و كەڵك وەرگرتن لە "خواردنە خۆماڵییەكانی كوردستان" هەلێكە بۆ پشكوتنی "گەشتیاریی خواردەمەنی" لە پارێزگای كوردستان.

ماڵپەڕی كورد تودەی بڵاویكردۆتەوە، خواردنە خۆماڵییەكانی كوردستان كە ریشەیان لە كەلتووری دێرین و مێژوویی كوردەكاندایە لە نێو خواردنە خۆماڵییەكانی ئێراندا خاوەنی پێگەیەكی تایبەت بووە و لە چەشنی خۆیدا تایبەت و بێ وێنەن.

خواردنە خۆماڵییەكانی پارێزگا، نە تەنیا وەكوو لایەنە سەرنجڕاكێشەكانی كەلتووریی كوردستان دێنە ئەژماردن، بەڵكوو بە هۆی ئەو ماددانەی كە تێیدا تێكەڵاو كراون، خاوەنی تایبەتمەندییەكی خواردەمەنی یەكجار باش و بەكەڵكیشن.

خەڵكی ئەو ناوچەیە لە درێژەی ماوەی هەندێك لە نەخۆشییەكاندا و بە تایبەت هەڵامەت لە وەرزی زستاندا لە خواردەمەنییە خۆماڵییەكان زیاتر كەڵك وەردەگرن. زۆربەی ئافرەتان و ژنانی كوردستانی لە سازكردن و ئامادەكردنی خواردەمەنییە خۆماڵییەكاندا، لێهاتوویی و شارەزاییەكی تایبەتیان هەیە و ئەم هونەرە كە ریشەی لە شارستانییەت و كەلتووری ئەواندا هەیە، نەوە بە نەوە فێری‌ كچەكانی خۆیان كردووە و تا وەكوو ئەمڕۆ گەوهەری ئەم هونەرە بەبێ كەموكورتی ماوەتەوە.

لەم راپۆڕتەدا هەوڵدراوە بۆ ئەوەی كە پەردە لەسەر خواردنە خۆماڵییەكانی كوردستان لابدرێت كە وەكوو لایەنە سەرنجڕاكێشەكانی گەشتیاریی پارێزگا دەتوانێت دیار و بەرچاو بێت. بە لەبەر چاوگرتنی ئەوەی كە ساڵانە رێبوارانێكی زۆر لە سەرتاسەری شوێنەكانی ئێرانەوە دێن بۆ ئەم دەڤەرە سەر سەوز و پڕ لە شارستانییەتە، دەتوانن لە خواردنە خۆماڵییەكانی ئەو ناوچەیە، كە لە هەندێك لە خواردنگەكانی شاردا پێشكەش و ئامادە دەكرێت، كەڵك وەربگرن.

1- قایرمە

قایرمە یەكێكە لە خواردنە خۆماڵییەكانی پارێزگای كوردستان كە كەنگەر و كەرەوس ماددەی سەرەكیی پێكهێنەری ئەو خواردنەیە. ماددەكانی دیكەی كەڵك وەرگیراو تیایدا پێكهاتووە لە ئارد، هێلكە، شیر و بەهاراتەكان.
 كەنگرەكان یا كەرەوسە لەتكراو و وردكراوە‌كان لە ناو رۆندا سوور دەكرێنەوە، قایرمە دەتوانرێ لەگەڵ كەتە و ماستی چەكاوە بخورێت. كەنگەرە لەتكراو و وردكراوەكان سەرنجڕاكیشییەكی تایبەتی بە ڕواڵەتی ئەو خواردنە بەتام و چێژە داوە.

2- شلكێنە

شلكێنە یەكێكی دیكە لە خواردنە خۆماڵییەكانی كوردستانە. شلكێنە بە رێژەیەكی زۆر لەسەر كەرەستەیەك بە ناوی ساج دروستی دەكەن كە زۆر جوان و ناسك‌ دروست دەكرێت. ئەم خواردنە؛ خواردنێكی رەسەنی تایبەت بە میوانییەكانی بەكۆمەڵی خەڵكی سنەیە لە وەرزی بەهاردا.
 بەڵام دەتوانرێ لە وەرزەكانی دیكەدا و بە رێژەیەكی كەم بە لەبەر چاوگرتنی ئەو شێوازە كە باسی لێوەكرا، ئەو خواردنە لە ماڵەوەش دروست بكرێت. ئەم خواردنە لێوانلێوە لە تایبەتمەندی‌ لەبەر ئەوەی كە لە چێكردنیدا هێلكە و شیر و ئارد بوونی هەیە و دەتوانێت نێوان وادەیەكی گونجاو بە تایبەت بۆ منداڵان بێت. 
شلكێنە بە پێی دابونەریتی باو بە كەرەی حەیوانی چەوری دەكەن و دەیخۆن، بە پێی ئیشتیا لە كاتی خواردنیدا دەتوانرێ شەكری پێ زیاد بكرێت كە ئەم كارە سەلیقەییە.

3- ئاشی نیسكی بەڵغوور

ئاشی نیسكی بەڵغوور لە خواردنە خۆماڵییەكانی‌ دیكەی كوردستانە كە یەكجار خۆش و بەپێزە،‌ لەبەر ئەوەی كەنیسك لە ماددە تێكەڵكراوە سەرەكییەكانی ئەوە، ناوەرۆكەكانی ئەو خواردنە بریتییە لە نیسك، بەڵغوور، بیبەر، پیاز و یارەڵماسییە، دوای ئەوەی كە ئاشەكە كوڵا و خۆی گرت، دەیكەنە نێو قاپەوە و لەسەری نەعنای گەرم دەڕێژن و بە لیمۆی ترشی تازەوە دەیخۆن.
ئاشی دانە كوڵانە
ئەم ئاشە لە زومرەی خواردنەكانی تا ڕادەیەك تایبەت بە بۆنەكانی دەڤەری كورستانە كە كاتێ منداڵان یەكەمین ددانەكانی شیرییان دێتە دەرێ، ئامادە دەكرێت و لە نێو خزم و كەسدا بڵاو دەكرێتەوە، بەڵام لە وەرزە ساردەكانی ساڵدا بە پێی ئیشتیای كەسەكان دەیكۆڵێنن.
 ناوەرۆكەكانی ئەو خواردنە پێكهاتووە لە گەنم، نۆك، لووبیای سوور و نیسك. هەروەها بۆ خۆش تام كردنی ئەم ئاشە دەتوانرێ قەڵەمی پێی مەڕ لە كاتی قۆناغەكانی كوڵانەكەیدا پێوەی زیاد بكرێت 
(ئەمە بۆ ئەو كەسانەی كە چەوریی خوێنیان هەیە، دەبێ پارێزی لێ بكەن)

لە جیاتی قەڵەمی مەڕ دەتوانرێ ئەو كاتەی كە ئاشەكە بە تەواوەتی كو‌ڵا، بۆ خۆش تام كردن و رازاندنەوەكە‌ی لە قیمەی كفتەی ورد و چكۆلە یا كفتەی قلقلی كەڵك وەربگیرێت. 

4- ئاشی پڕپۆڵە

ئاشی پڕپۆڵە یا ئاشی نیسك، خواردنی ناوچەی كوردستانە، ئەم جۆرە ئاشە تایبەتە بە وەرزە ساردەكانی ساڵ لە شاری سنەدا.، نیسك و پیاز و هەرشتەی ئاشی و بەهارات ناوەرۆكی پێكهێنەری ئەون، دەبێ بە گەرمایەكی كەم ئاشی پڕپۆڵە خۆی بگرێت و ئامادە بكرێت. 
خورشتی رێواس
خەڵكی كوردستان بە هۆی شێوەی ژیانی هاوپێوەند بە ئاژەڵداری، كشتوكاڵ، باغداری و هەنگداری لە گیا و ڕووەكە سروشتییەكانی وەكوو كارگ، كەرەوس، رێواس، خوژە، گێلاخە، كنگر و ... بە هەر دوو شێوازی تازە و وشك كراوە یەكجار كەڵك وەردەگرن ...
هێما خواردەمەنییەكان و كەرستە و ماددەكانی پێكهێنەری ئەوە لە نێوان كوردەكاندا یەكجار سادەیە لە ماددە گەلێك پێك دێت كە لە بەر دەستی بنەماڵەكاندا هەیە، خۆرشتی رێواس لە زومرەی ئەم خواردنانەیە كە ماددەكانی پێكهێنەری ئەو بریتین لە گۆشت و رێواس و ئەدوییە و بەهاراتەكان و سەوزیی نەعنا و جەعفەری.

5- كەلانە

كەلانە یەكێكە لە خواردنە رەسەنەكانی كوردستان كە لەگەڵ دەستپێكی وەرزی بەهار لە سفرەی خەڵكی كورددا دادەندرێ، ئەم خواردنە خۆش تامە و یەكجار سادەیە تەنیا بە كەڵك وەرگرتن لە هەندێك "پیازچە" یا "پیچەك" و نانی برژاو لەسەر "ساج" بە تایبەتی دروست دەكرێت.
 دروست كردنی ئەم خواردنە زیاتر بە شێوەی لە ماڵەوە و لە میوانییەكانی بنەماڵەدا باوی هەیە، كە زۆرتر ئەو خواردنە بە ڕۆنی حەیوانی  چەوری دەكەن و لەگەڵ دۆ بە كاری دێنن و دەیخۆن.


ئه‌م بابه‌ته 4256 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:01:26:27/01/2016