هاوپەیمانی گەندەڵکاران
       
هاوپەیمانی گەندەڵکاران
سالار مەحمود

 


زۆر جار دەبیستین و دەوترێت گەندەڵی لەكۆمەڵگادا بە یاسایی كراوە، یان بەیاسا رێكخراوە. ئەم بۆچوونە دوورە لە راستیەوەو ھەندێك جار ئەوانەی لە رۆحی یاساكان لادەدەن یا ئەحكامەكانی بەچەشنێكی تر تەفسیر دەكەن، ئەو كەسانەن دەیانەوێت وای پیشان بدەن ئەوە یاسایە دەرفەت دەدات بە بەلاڕێدا بردنی ئەو دەسەڵاتەی ھەیانە. نەخێر ئەوە خراپ بەكارھێنانی دەسەڵاتە بۆ بەرژەوەندیەك كە دژو ناكۆكە بەبەرژەوەندی گشتی.

پەیمانبەستن بۆ چاكەی گشتی و لەچوارچێوەی پرەنسیپە كۆكەرەوەكانی كۆمەڵگادا، بە پێویستی ھەموو قۆناغێكی گەشەی مرۆڤایەتی و ژیانی ھاونیشتمانی زانراوە. لەبنەمادا بوونی یاسا و بڕیار و عورف بۆ رێكخستنی ئەرك و لانەدان لەو پرەنسیپانەو ئاگایی راپەڕاندنی ئەركە گشتیەكانە. خۆ ئەگەر بۆ بەدیھێنانی مەرامیی تری پێچەوانە بێت، ئەوا شەرعیەت لەدەست دەدات.

لەمێژە باس لە تەحالوفی موفسدین كراوە لەسەر ئەرز. نمونەی جیھانی ناوچەیی و ناوخۆیش ھەن. بەڵام نەتەوەی زیندوو لەبەرامبەر ئەم بەرەیەدا تەحالوفی موخلسین دروست دەكات. بەجیاوازی رەنگ و ئایدیاو بیرۆبۆچوونی سیاسیەوە.وەك چۆن ھاوپەیمانێتی گەندەڵكاران زۆر جار سنوری بیروبۆچوونە سیاسیەكان و رەنگ و تەنانەت نیشتمان و دەوڵەتیش تێدە پەڕێنێت . پرسێكی ئاساییە ھەموو مرۆڤایەتی لەبەرەی دووەمدا ھەموو ھاوپەیمانێتیەك ببەستن وەك بەشێك لە ئەركی ئەخلاقیی و مرۆڤایەتی.

وڵاتانی دیموكراسیی و پێشكەوتوو بە دروستكردنی بەرەی دووەم و ھێزی دووەم، گەیشتوون بە دەستكەوتەكانی سەردەم و برەو بەو ھێزە دەدەن و سەرچاوەی وزەشیان گەل و بەرژەوەندیە باڵاكانی خەڵك و ئایندەی نیشتامانەكانیانە. ئەمەش بەدامەزراوەكردنی ناوەندەكانی ئیدارەدانی بەرژەوەندی گشتی و بەڕێوەبردن لە چوارچێوەی یاساو دەستوری كۆكەرەوەی ھەموواندا.

ماوەیەكی زۆرە لە عیراق و كوردستاندا بە ئاشكرا باس لە بەرەبەندی گەندەڵكاران دەكرێت. لەخراپ بەكارھێنانی دەسەڵات و، ناشرینكردنی سیمای حوكمڕانی و بەڕێوەبردن، بەڵام لەبەرامبەر ئەم بەرەیەدا بەرەی بەرامبەر دروست نەبووە.

كورد دەڵێ: كاری ئەمڕۆ مەخەرە سبەینێ. واتە ئەمڕۆ رۆژێكی نوێیەو سبەی ئەركی تر ھەیە، ئەمڕۆش ئەو سبەینێیەیە كە دوێنێ باسمان دەكرد. بەم پێوەرە كاركردن پێویستە، چونكە تا دێت ملھوڕیەكانی بەرەی موفسدین ئەگەر زیاتر نەبن كەمتر نابن، لەوەش سەیرتر ئەم بەرەیە (ھاوپەیمانی گەندەڵكاران) ئەگەر لەپرسە نیشتمانی و گشتیەكاندا ھەمیشە بیروبۆچوونی جیاوازیان ھەبووبێت!! یان ناتەباو ناكۆك بووبێتن، ئەوا لەشتە خراپەكاندا زۆر تەبان و ئەركی یەكتر تەواو دەكەن!.

ئەوەی پەیوەندیدارە بە كوردستانەوە، دەبینین مانۆڕی پرۆژەو پرۆژەكاری بەمەبەستی خۆ دزینەوە لە ئەركە راستەقینەكە بووەتە ئەجندای رۆژی لایەنە سیاسیەكانی كوردستان. راستیەكەشی ئەوەیە ھەر كەس و لایەنێك ئەگەر بە كردار دەیەوێت چاكسازیی راستەقینە لەھەرێمی كوردستانی عیراقدا ئەنجام بدرێت، ئەوا زۆر ئاسانە. ھیچ پێویست بەخۆ ماندوو كردن ناكات، پێویست بە پاكێج و پرۆژەی چەند خاڵی و بڕگەیی ناكات.

فەرموون ئەوە یاساكان، فەرموون ئەوە بڕیارە بەر كارەكان. خۆ یاساو بڕیار ھێزی پابەند بوونی بۆ ھەموو لایەك ھەیە. ئەگەر ئەم ھەموو مانۆڕی پرۆژەیە بۆ خۆ دزینەوە نییە لە ئەركە یاسایی و ئاساییەكە چییە؟. خەڵكی كوردستان لە وردو درشتی مەسەلەكان تێگەیشتووە. نەك رووداو، نیازی ناو دەرونیش دەخوێنێتەوە. وەك شاعیر دەڵێت( شكور وشیارە مەحوی). ھاونیشتمانی ئەمڕۆ لەھەموو سەردەمێك ژیرترو بەئاگاترە لەوەی كەچی دەگوزەرێت لەبنی بەڕە. وەك چۆن لە ئاستی دونیادا وتەیەكی باو ھەیە دەڵێ لەجیھانی ئەمڕۆدا شتێك نەماوە نھێنی و شاراوە بێت. دروستە ئەركی ھەمووانە شەفاف و بێگرێ بین لەگەڵ خەڵكە بەخشندەو ماندووەكەی خۆمان. لایەنە سیاسیەكانی كوردستان ئیرادەی پێكەوە كاركردن و پێكەوە ھەڵكردن و پێكەوە سازشكردنیان زۆر لاوازترە لەوەی ھاونیشتمانیان لێیان چاوەڕێ دەكات. ئەگینا جەخت دەكەمەوە چی لەوە ئاسانترە ھەر سبەینێ دۆخی پەرلەمان ئاسایی بكرێتەوەو یاسای سەر رەفەكان دەر بھێنرێت و ھەموولایەك پابەند بكرێت پێیەوە، كە دڵنیام بە كەمتر لە ساڵێك دۆخ دەگەڕێتەوە رۆخی ئەو بوژاندنەوەی كە جاران ھەبوو. لێرەدا تەنیا چەند نمونەیەكی سادە بۆ ئاسانكاریەكە دەخەمە روو:

یەكەم: ئەگەر دەویسترێت لە پرسی نەوت و سامانی سروشتیدا لە شێوازی گرێبەست و فرۆشتن و داھاتیدا، شەفافیەت پەیڕەو بكرێت. پێویستە فەرموون یاسای ژمارە (٢٢) ساڵی ٢٠٠٧ یاسای نەوت و غازی ھەرێمی كوردستان و یاسای سندوقی كوردستان بۆ داھاتە نەوتیەكان ژمارە(٢) ی ساڵی ٢٠١٥ جێبەجێ بكەن.

دووەم: ئەگەر خەمی دابینكردنی سەرچاوەی تری داھات و ھێشتنەوەی زەوی كشتوكاڵی و پەرەپێدان بە بەرھەمی خۆماڵی و ھاندانی وزەی ناوخۆیی و ھەلی كارو یامەتیدانی جوتیارانی كوردستان ھەیە كە ھیچی لەنەوت كەمتر نییە. فەرموون با یاسای ژمارە (١)ی رێكخستنی مافی دەستكاریكردنی زەوی و زاری كشتوكاڵی ساڵی ٢٠٠٨. وەك خۆی جێبەجێ ببێت.

سێیەم: ئەگەر مەبەستە قۆرغكاریی نەمێنێت فەرموون با یاسای (نەھێشتنی قۆرغكاریی و كێبڕكێ) ژمارە ٣ ساڵی ٢٠١٣. جێبەجێ بكرێت. گونجاوترین میكانیزمی داناوە بۆ رێوشوێنەكانی نەھێشتنی قۆرخكاریی و پێدانی دەرفەت مونافەسەو سزای دیاریكردوە بۆ قۆرخكاران.
چوارەم: ئەگەر ھەمووان دەیانەوێت دەستپاك و بێ خەوش بن و تەمی گەندەڵی بڕەوێننەوە، با ئەو یاسا گرنگە جێبەجێ بكەن كە تەواوی رێكارەكانی بەدیھێنانی ئەو ئامانجەی دیاریكردوە. ئەویش یاسای دەستەی دەستپاكیە ژمارە (٧)ی ساڵی 2014.

ئەم ریزبەندیكردنانەم تەنیا وەكو نمونەیەك و بیرھێنانەوەیەك ھێنایەوە، ھەر كەسێكیش مەبەستی بێت تەواوی یاساكان ببینێت و بچێتەوە سەری، لە سایتی پەرلەمانی كوردستاندا ھەموو یاساكان ھەن. لە كوردستاندا بۆشایی پرۆژەو نوقسانی نەخشەڕێگاو كارنامەمان نییە. بەڵكو بە مەعریفەی نوێنەرەكانی خەڵكی كوردستان لەم خولەی پەرلەمان و خولەكانی رابردوودا یاسای شایستەو گرنگ دەركراون بۆ جێبەجێ بوون، خۆ ئەگەر یاساكان وەك خۆیان جێبەجێ بكرانایەو لەجێبەجێ نەكردنی یاساكاندا سزاكان جێبەجێ بكرانایە بەم رۆژە لە حوكمڕانی نەدەگەیشت و تارمایی ئەو بەرەیەش بەو چەشنە لە كوردستاندا دروست نەدەبوو، كە بووە مایەی وشكبوونی داھات و گوزەرانی خەڵك.

بەكورتی و بە كوردی لە ھەرێمی كوردستان سێبەری ئەو بەرە نەخوازراوو لادەرە بەتەواوی بەدیدەكرێت. ئەوەی گرنگە لە ناو ئەم گێژاوەدا كە بۆ خەڵكی كوردستان دروست بووە لەكەسە دڵسۆزو خەمخۆرە راستەقینەكانی ناو ھەموو دەنگ و رەنگەكان، بەرەی دڵسۆزیی و ھاوپەیمانی دڵسۆزان دروست بكرێت بۆ كۆتاییھێنان بەو ھەموو بەھەدەردان و دزیی و فزیەو ئەو ھەموو بێدادی و، یاسا شكێنییە كۆتایی پێبھێنرێت.

 

 


ئه‌م بابه‌ته 336 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌
PM:01:34:03/03/2016
Copyright 2014. xelk.org. All Rights Reserved.
Created by:kurdsky.com