روسیا چی ویست‌و چی كرد لەسوریا؟

روسیا چی ویست‌و چی كرد لەسوریا؟



خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵلا گوڵپی

كشانەوەی هێزی سەربازی ڕوسیا لە سوریا جگە لەوەی بڕیارێكی ڕاچڵەكێنەر بوو، سەرنجی چاوەدێرانیشی بۆ لای خۆی ڕاكێشا.

ڕوسەكان 30ی كانونی یەكەمی ساڵی 2015 ئۆپراسیۆنی ئاسمانیی خۆیان لە سوریا دەستپێكرد بە چەشنێك كە سێرگەی شویگۆ وەزیری بەرگریی ڕوسیا لەوبارەوە وتی، لە كاتی دەستپێكی ئۆپەراسیۆنی ئاسمانی ڕوسیا تا ئێستا، سوپای سوریا توانیوێتی زیاتر لە 400 شار و گوندی سوریا ئازاد بكاتەوە، ئەمەش واتە ئازادكردنەوەی زیاتر لە 10 هەزار كیلۆمەتری دووجا.

بە وتەی شویگۆ لەو ماوەیە هێزی ئاسمانیی ڕوسیا زیاتر لە 9 هەزار گەشتی ئاسمانی ئەنجام داوە، توانیان بازرگانی نەوت لە لایەن تیرۆریستەكان بوەستێنن و لە هەندێك لە ناوچەكان بە گشتی بە سەریدا زاڵ بن و هاوكاری و یارمەتییە داراییەكانیشیان راگرتن.

شویگۆ ڕایگەیاند، فرۆكە شەڕكەرەكانی ڕوسیا 206 ناوەندی تایبەتی بەرهەمهێنانی نەوتیان پێكا و 2000 وەجبەی نەوتیان لەناو برد، هێزەكانی ڕوسیا زیاتر لە 2000 هێزی چەكداریان كوشت كە 17 سەركردەی تیرۆریستییان تێدا بوو، هێزی سەربازیی ڕوسیا پابەندی لایەنەكانیان بە ئاگربڕ دەستەبەر كرد بۆ وەدیهێنانی ئەو ئامانجە كەڵكیان لە فرۆكە بێ فرۆكەوانەكان و كەرەسەی دیكەی زانیاری و هەواڵگری وەرگرت، بەڵام خاڵی جێی سەرنج و گرنگ ئەوەیە هۆكاری دەرچوونی لەناكاو و بڕیاری ڕاچڵەكێنەری ڤیلادیمیر پۆتین سەرۆك كۆماری ڕوسیا بۆ دەرچوونی هێزەكانی ڕوسیا لە سوریا چی بووە؟

گۆڤاری (نەشناڵ ئێنترێست)ی ئەمریكی بڵاویكردەوە، پێنج گریمانە كە میدیاكانی رۆژئاوایی سەبارەت بە هۆكاری بڕیاری ڤیلادیمیر پۆتین ئاڕاستەیان كردبوو، تاوتوێ دەكات.

سادەترین گریمانەیان ئەوەیە پلانی سەربازیی فرۆكەكانی ڕوسیا لە سوریا لە كانونی یەكەمی ساڵی 2015 هەر لە سەرەتاوە، پلانێكی كورت خایەن بووە و ئێستاش ماوەكەی بەسەر چووە.

هەروەها سەرگرتنی پڕۆسەی چارەسەریی سیاسی قەیران لە سوریاش دەتوانێت هۆكارێكی دیكە بێت، بە تایبەت كە چیتر كەس باس لە پێویستی كشانەوەی بەشار ئەسەد وەك پێش مەرجی هیچ چەشنە پڕۆسەیەكی ئاشتی ناكات.

گریمانەی دووهەم جەخت لەوە دەكاتەوە، مۆسكۆ هەوڵ دەدات ئۆپەراسیۆنی سەربازیی خۆی بوەستێنێت، لە راستیدا، دەستێوەردانی سەربازیی ڕوسیا لە قەیرانی سوریا، پێگەی كرملینی نە تەنیا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵكو لە سەرتاسەری جیهاندا گۆڕی و هێزی سەربازیی ڕوسیا دەسەڵاتی خۆی لە ڕاگەیاندن و جێبەجێ كردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە دەرەوەی سنوورەكانی خۆی جێگیر كرد و نیشانی دا كە چۆن ڕوسیا دەتوانێ بەدەر لە داخوازییەكانی ئەمریكا، برۆكسێل، ڕیاز و ئەنقەرە، بارودۆخی سوریا بەو چەشنەی خۆی دەیەوێت، بگۆڕێت.

گریمانەی سێهەم لە گۆڤاری نەشناڵ ئینترێست خۆبواردن، لە (داوی ئەفغانستان)ە، كاتێك ڕوسیا مژاری ڕەوانەكردنی هێزی ئاسمانیی خۆی بۆ سوریای ڕاپەڕاند، هەندێك لە بەرهەڵستكارانی سوریا بە دوای رێگایەكەوە بوون كە سوریا بۆ ڕوسیا بكەنە ئەفغانستانێكی دیكە، بەڵام ئەم سیناریۆیە نەهاتەدی.

لە لایەكی دیكەوە، هەندێك لە كارناسان بردنەدەرەوەی هێزەكانی ڕوسیا لە سوریایان لە دەرئەنجامی مەیلی مۆسكۆ بۆ خۆبەدوور گرتن لە پێكدادانی ئاشكرا لەگەڵ ڕیاز دەزانن، بە تایبەت ڕوسیا نیشانی دا كە هێشتاش پێشوازی لە چارەسەری قەیرانەكانی سوریا لە رێگای دانوستان و گفتوگۆوە دەكات و لەم پێناوەدا بەرژەوەندیی هەموو لایەنەكان و لەوانە ڕیازیش لەبەرچاو دەگرێت.

بە وتەی ئەم گۆڤارە ئەمریكییە گریمانەی پێنجەم ئەوەیە، كە ڕوسیا هەوڵ دەدا ئەوە نیشان بدات كە پشتیوانیی لە دیمەشق تا هەتا و بێ ‌كۆتایی نابێت، چونكە بە بۆچونی بەرهەڵستكاران، بەشار ئەسەد سەرۆك كۆماری سوریا پاش ئەو سەركەوتنانەی كە لەم دواییەدا بە یارمەتی سوپای سوریا مسۆگەری كردووە، چیتر ئەوەندە مەیلی بە بەشداری لە دانوستانەكاندا نییە. هەر بەو پێیە مۆسكۆ هەوڵ دەدات بەو كارە حكومەتی سوریا تێبگەیێنێت كە ڕوسیا لەپێناو چارەسەركردنی قەیرانی سوریا لە رێگای ئاشتیخوازییەوە هەوڵ دەدات.

بەڵام سەرەڕای ئەو گریمانانەی سەبارەت بە هۆكاری دەرچوونی هێزەكانی ڕوسیا ئاڕاستە كراوە، ڕاستییەك هەیە، ئەویش ئەوەیە قەیرانی سوریا لە پێنج ساڵی ڕابردوو تا ئێستا دەرئەنجامی كاولكەرانەی بۆ ناوچە و جیهان لێكەوتبووەوە و ئەگەر جەخت لە باسی سەركەوتنی هەوڵە سیاسییەكان بكرێت، ئەو هیوایە پەرە دەستێنێت كە دەرچوونی ڕوسەكان دەرفەتێكی زیاتر دەڕەخسێنێت بۆ سەركەوتنی هەوڵە سیاسییەكان بە تایبەت كە بیانووی شاندی بەرهەڵستكارانی سەر بە ڕیاز لە كۆبوونەوەی ڕابردوو هەمان ئامادەبوونی هێزی سەربازی ڕوسیا بوو، ئەوان خوازیاری وەستانی هێرشەكان بوون.

لە هەر حاڵێكدا هەر گۆڕنكارییەك كە ببێتە هۆی كۆتایی هاتنی قەیرانی خوێناوی پێنج ساڵەی سوریا، لە هەموو روویەكەوە جێی سەرنجە، جا دەخوازێت ئەو دەرچوونە لەژێر گوشار و هۆكارگەلی دەرەكی بووبێت، دەبێ چاوەڕوانی رۆژانی داهاتوو بین تا لایەنەكانی ئەو بڕیارەی مۆسكۆ زیاتر ڕوون دەبێتەوە.
ئاژانسی میهر


ئه‌م بابه‌ته 1231 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

AM:11:42:21/03/2016