بەرزان هەستیار:<br>شیعر لای من باوەشکردنە بە ژیاندا

بەرزان هەستیار:
شیعر لای من باوەشکردنە بە ژیاندا

سازدانی: هەرێم عوسمان

لە سەرەتادا كاتێك دیوانی (نەوەیەك پیە منداڵ)ی بڵاوكردەوە، ڕاستەوخۆ هەست بەوە كرا كە بەرزان هەستیار دەیەوێت بە نەفەسێكی جیاواز لە هەموو نەفەسە شیعرییەكانی تر شیعر بڵێت. كاتێكیش (بەتەنیشت فەنابوونەوە)ی بڵاوكردەوە، ئەو شاعیرە سەلماندی كە دەیەوێت خۆی بێت و ڕێچكەیەكی شیعریی تایبەت بە خۆی هەبێت. دواجاریش بە قەسیدەی (ساڵێك لە نیگەرانی) هەموومانی دووچاری سەرسامی كردو پێی وتین بە پەڕە ڕەنگاوڕەنگەكانی شیعر هەمووتان دادەپۆشم. لەم دیدارەدا، بەرزان هەستیار-ی شاعیر ژیرانە وەڵامی پرسیارەكانمان دەداتەوەو بە وردی لە ئەزموونی شیعری و شیعر نووسینی خۆی دەدوێت.

*ئەو گۆڕانكاریەی لە شیعرەكانتاندا بەدی دەكرێت، بەتایبەت لە قەسیدەی (ساڵێك لە نیگەرانی)دا، لەگەڵ ئەزموونی پێشووتاندا تەواو جودایە، وەك (بەختیار عەلی) ئاماژەی پێكردووە، ئەم گۆڕانە ئاگایانەیە یان بێئاگا، شیعر خۆی ویستی وابێت، یان پێویستییە؟ 
- من بەوە خۆشحاڵم كە ئەو گۆڕانكارییە بەو شێوە دیارە هەستی پێ بكرێت و ئەوەش ئامانجی سەرەكی من و هەر كەسێكیشە كە لە هەوڵی تێپەڕاندنی ئەزموون و كارەكانی پێشتری خۆیدا بێت.

 حەتمەن ئەو گۆڕانكارییە لە ئاگایی و لەو باوەڕەوە سەرچاوەی گرتووە كە  ناكرێت هەمیشەو تەنها  لەسەر یەك وەتەر بژەنێت، كاری نووسەر ئەوەیە بەردەوام بە دوای شوێن و‌ ڕێگەی نەبینراو و نەدۆزراودا بگەڕێت و هەمیشە لە هەوڵی خۆ تازەكردنەوەو وەرگرتنی گوڕو تینێكی نوێدا بێت، بۆ ئەوەی لە نیوەی ڕێ بڕستی لێ نەبڕێت و بتوانێت بە خوێنێكی تا‌زەترەوە خوێنەری جددی لە بەرهەمەكانی كۆ بكاتەوە.

(ساڵێك لە نیگەرانی)، لە لای خۆم ئەو قەسیدەیەیە، كە پێی وتم وردتر ئاگاداری هەنگاوەكانت بەو زوو زوو ئاوڕیش لە شوێنپێكانت بدەرەوە، بزانە هیچ ئەسەرێكیان لە پاش خۆیان جێهێشتووە !

*لە شوێنێكدا دەڵێیت: "پەڕە ڕەنگاو ڕەنگەكانی شیعر بەشی داپۆشینی هەمووتان دەكات ... خۆم نەبێت"؟ ئایا شیعر دەكەوێتە كوێی بوونی (بەرزان هەستیار)ەوە، شیعر چەند بەشداری لە تەواوبوونی ئێوە دەكات، بە واتایەكی تر ئایا دەتانەوێت لە ڕێگەی شیعرەوە بوونی خۆتان تەواو بكەن، دەتانەوێت لە ڕێگەی شیعرەوە بەچی بگەن؟
- من لە سەرەتاوە كە دەستم بە شیعر نووسین كرد، نە دەمزانی شیعر بەرەو كام كەنار پەلكێشم دەكات و نە دەشمزانی نە بۆشم گرنگ بوو بزانم هەتا كەی لەگەڵما دەمێنێتەوەو چی لە دەست دێت بۆم بكات، ئەوەندە هەبوو لە ناخەوە هەستم دەكرد پێوستییەكی قووڵم بە شتێك هەیە تا ‌ بە هۆی ئەوەوە بتوانم  پێش هەر شتێك خودێكی پەرش و بڵاو كۆبكەمەوەو پاشان داتاكانی ئەو خودە هەندێجار بە ڕیزكراویی و هەندێجاری تریش وەك ئەوەی هەیە، بخەمەڕوو.

من وای دەبینم كە شا‌عیر بەهۆی  وشەوە لە گەڕان و سۆراخی بەردەوامدایە بۆ دۆزینەوەی ئەو كەلێن و بۆشاییانەی كە لە  ڕۆحیدا دروست دەبن و ئەم هەوڵی پڕ كردنەوەیان دەدات . یان هیچ نەبێت شیعر بەشداریی لە لاواندنەوەی ئەو ڕۆحە گریاو یان  تۆراوەی شاعیردا دەكات، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا هەندێجار هەست ئەكەم كە پەڕە ڕەنگاو ڕەنگەكانی شیعر بەشی داپۆشینی هەمووتان دەكات و كەچی خۆم بەبێ ئەوەی دەربەست بێم، بەڕووتیی لەبەر كزەو ڕەهێڵەدا دەمێنمەوە، چونكە لە سەرەتاوە بەو نیازە خۆم نەخزاندووەتە ژێر پاڵتۆی شیعر‌ تا گرێنتی ئەوەی لێ وەربگرم كە لە هەموو سەرماو كڕێوەیەك بمپارێزێت، لەتەك ئەوەشدا دەزانم شیعر ئەوەندە بێ ئەمەك نییەو گەلێك جار لە نێو گڕەدا سروەبای گەیاندووەتە هانام . 

*لە زۆرێك لەشیعرەكانتاندا هەست بە نووسینی  شێوازێكی نوێی نووسینی پەندی پێشینان دەكەین، یان دەستكاریی پەندەكان دەكەن وەك ئەوەی خۆتان دەتانەوێ، ئایا پەندەكان ناتەواون هەتاوەكو ئێوە دەستكاریبكەن و تەواوی بكەن، یان ئایا دەتانەوێت پەندی نوێ بنووسن، یاخود شیعر؟ دیدی ئێوە لەسەر پەند بەگشتی و پەندی كوردی بەتایبەتی چییە؟
- بەر لە هەر شتێك با لەوێوە دەست پێ بكەم كە من هەوڵم نەداوە بەو مانایەی تۆ مەبەستتە پەندی نوێ بنووسم، بەڵكو ئەوەی كردوومە بەخشینی دیوێكی ترە بەو پەندانە، كە ئەگەر بە ڕووانێنێكی سادە لێیان بڕوانین، دەبینین تەنها دوو مانا لە خۆیاندا هەڵدەگرن، ئەوانیش مانا ڕاستەوخۆكەی پەندەكەیە كە خوێنەر لە ڕووكەشی وشەكانیدا دەیبینێت و ماناو مەغزای دووەمیش كرۆك و دیوە پەنهانەكەی ئەو پەندەیە، كە لە بنەڕەتەوە پەندەكە خۆی بۆ ئەو ماناو مەبەستە وتراوە، منیش ویستوومە هەر ئەو پەندانە بێنم و مەغزایەكی تازەیان پێ ببەخشم و خوێنەریش وا لێ بكەم كە بزانێت ئەو وشە سادانەی كە بە ناوی پەندی پێشینانەوە دەیانخوێنێتەوە، دەكرێت دەیان ماناو گوزارشتی تریان لێ دروست بكرێت و هەر كەسەو بە دیدێكی نوێوەو بە دەستكاریی كردن یان زیاد كردن و كەمكردنی وشەكان دەتوانێت پۆزەتێڤ یان نێگەتیڤانە مانای تریان لێ بەرهەمبێنێت. ئەگەر باش دیقەتیشت دابێت من لە بەكارهێنانی هەندێ پەنددا ئەو ماناو مەبەستە نێگەتیڤانەم شێلاوەتەوەو سەر لە نوێ لە بۆچوون و دیدێكی ئیستاتیكیی ترەوە‌ مانایەكی تەوا‌و جیاوازم پێ بەخشیونەتەوە.

 هەر لە باسی سادەییەوە شتێكم بیرهاتەوە كە زۆر دەمێكە لام ماوەتەوە، ئەویش سەرگوزشتەی دەروێشێكە كە دایكی ڕەحمەتییم چەند جارێك بۆی گێڕاومەتەوە، ئەم دەروێشە لە ساڵی گرانییەكەدا، كچەكەی، كە ‌ڕەنگە ناوی (خاتوون‌ )بووبێت، كە ئەم بە (خاتە) ناوی دەبات لە برسان دەمرێت، ئیتر ئەمیش باری دەروونیی تێك دەچێت و بە دەفێكەوە بە ماڵاندا دەگەڕێت بۆ سواڵ كردن و لەگەڵ دەف ژەنیندا ئەم دێڕانە دەڵێت:
قەبرەكەی خاتە مەڕمەڕە
كێلەكەی ئاڵتوونی تەڕە
دوێنێ خاتە هاتە خەوم
وتی باوە پڵاو ئەخۆم
تۆ دیقەتی ئەو جوانیی و عەفەوییەتە بدە لەو دێڕانەدا، من هەتا ئێستا دەستەواژەی (ئاڵتوونی تەڕ)م  بەو جوانییە لە هیچ شیعرو چیرۆك و ژانرێكی تری ئەدەبییدا بەرچاو نەكەوتووە، بەهەرحاڵ لێرەوە دەمەوێت بڵێم من لەو كاتەوە ئەو جیهانە سادەو ساكارانەم خۆشویست و مەیلم پەلكەشی ئەو شوێنانە بوو، زانیم كە دەكرێت لە جیهانێكی ساكاردا  شتی قووڵ و جوان بدۆزیتەوە .

*گەلێك كەس باوەڕیان وایە كە لە شیعرەكانتاندا غەمێكی قووڵ دەبینرێت، بە واتایەكی دی غەمی ئێوە جودایە لە غەمی خەڵك. غەمی خۆناسین و نیگەرانی و سەراسیمەبوون و بوونی مرۆڤ و گومان ... ئەم غەمە كەی كۆتایی دێت، یان تاكەی بەردەوام دەبێت؟ چی وای لێكردوون مەحكوم بن بە نیگەرانی؟ ئایا ئەم غەمە پەیوەندی بە دوالیزمی ژیان و مردنەوەیە (كەس هێندەی من لەمردن سڵناكاتەوە! لەهەموو كەس زێتریش لە ژیان ئەترسم)، یان پەیوەندی بەچییەوەیە؟
- ئەمەی تۆ لە یەك كاتدا  بە یەكداچوونی چەند پرسیارێكەو هەوڵ دەدەم بە چڕیی و كورتیی وەڵام بدەمەوە.
كەم تا زۆر ئەو خەمە لە بەرهەمی زۆربەی زۆری شاعیراندا ئا‌مادەیی هەیەو هەر شاعیرێكیش لە دنیابینیی خۆی و تواناو كەرەستەی شیعریی خۆیەوە‌ گوزارشتی لێ دەكات‌.

ئەم سەراسیمەیی و مەحكوومبوونەش بە نیگەرانیی سنوورێكی بەرچاویان نییەو خۆت وتەنی لە دوالیزمی ژیان و مردنەوەیە.
دڵنیام جەنابت خۆت ئاگاداریی ئەم ئەزموونانەی ساڵانی دوایی منیت و ئەوە بە ئاشكرا دەبینیت كە زیاتر مامەڵەم لەگەڵ پرسی مەرگدایەو شەڕێكی سەختیشم لەگەڵدا دەست پێكردووە، حەتمەن ئەو پرسەش بارگاوییە بە نیگەرانیی و پەرتبوون و سەراسیمەیی. ئەم غەم و پرسەش تا كەی بەردەوام دەبێت و كەی كۆتایی دێت، نازانم!!
 
*دیدی ئێوە لەسەر خۆكوشتن چییە؟ ترس نەتانگرێت باسی خۆكوشتن دەكەم، دەڵێن: "لە سێبەرەكەی خۆم بەولاوە، دەستم ناچێتە خوێنی كەس" یان هەنگاو هەڵدەگرن و دەڵێن: "ڕقم لێتە، چونكە ناهێڵیت لەگەڵ خۆم بتكوژم، خۆشم ناوێیت، چونكە لەگەڵ خۆت نامكوژیت" ئەم بەتەنگەوەچوونی خۆكوشتنە، ڕاكردنە لە ژیان یان خۆكوشتن  بۆچی؟ 
- كاكە هەرێم هەڵبەت ئەو خۆكوشتنەی كە من هەندێجار باسی لێوە دەكەم مەرج نییە هەمیشە خۆكوشتنێكی فیزیكیی بێت، وابزانم هەر چاوپێكەوتنێكم لەگەڵدا ساز كرابێت، بە تایبەتیش دوای دیوانی ( ساڵێك لە نیگەرانیی)، مەسەلەی مەرگ و خۆ كوشتنی تێدا وروژێنراوە، منیش هەمیشە وتوومە من لە مەرگ هەڵدێم و شیعریش لای من وەك پێشووتر وتومە هەندێجار لە كەنارەكانی مردن نزیكم دەخاتەوەو هەندێجاریش باوەش كردنێكی توندە بە ژیاندا.

*دیدی ئێوە بەرانبەر پەیوەندی شیعر لەگەڵ جیهانگیریدا، بەواتا شیعر لە كوێی ئینتەرنێت و باڵەخانە گەورەكاندا جێی دەبێتەوە، ئایا جیهانگیریی چەند بەشداری دەكات لەپوكانەوەی ڕۆح و كوشتنی ئیستاتیكا؟
- وای دەبینم شیعر لە هەر سەردەم و زەمەنێكدا بووبێت، هەتا ئێستا ئەو توانایەی هەیە كە بتوانێت ئەو جەنگانە بەرێتەوە كە بەرۆكی دەگرن، چونكە شیعر زیاتر پێداویستییەكی ڕۆحییەو مرۆڤەكان ناتوانن وا بە ئاسانیی دەستبەرداری بن و جیهانگیرییش لە توانایدا نییە وا بە سانایی زەفەری پێ ببات، دەكرێت پێم بڵێیت لە چ سەردەمێكدا توانراوە شیعر بە تەوا‌وی وەلا بنرێت و جیتر گرنگیی نەمابێت؟ كەی كراوە پێداویستییەكی گرنگی ڕۆحیی فەرامۆش بكرێت ؟!

ڕەنگە جیها‌نگیریی بتوانێت زۆر شتی تر بكوژێت یان سست بكات، بەڵام سەبارەت بە شیعر تا ئێستا نەیتوانیوە ئەوە بكات و هەتا مرۆڤەكانیش سەرقاڵی ژیان بن ئەوە شیعرو ئیستاتیكاش لە تەكیاندا خەریكی بنیاتنانەوەی ڕۆحی داڕماو و جوانتركردنی  عەشق دەبن.
 دواجار دەڵێم ، شیعر لە سەری سەرەوەی باڵەخانەكاندا جێی خۆی گرتووەو حەز بە نهۆمەكانی خوارەوە ناكات  و گوێ لەو ژاوە ژاوە جاڕسكەرەش ناگرێت.
 
*لەم ژیانەدا كە جەنجاڵی و قەرەباڵغی تەنیویەتی، ئێوە بەردەوام بەرەو تەنیایی هەڵدێن، بیركردنەوە بە تەنیا لە بوون و بێهودەیی، ئەم ڕاكردنە لە شیعردا بە ڕوونی دەبینرێت، ئەمە بۆ؟ یان ئایا ئەم ڕاكردنە، بەرەو تەنیایئ بەرەو گەڕانەوە بۆ ناو خود، لە ژیانی ئاسایشتاندا بوونی هەیە؟ یان ئایا بەرەو تەنیایی ڕۆیشتن چەند كاریگەری تاراوگەی بەردەكەوێت، بە واتا لە ئێستادا تاكی خۆرئاوایی زیاتر دووردەكەونەوە لە كۆمەڵ، ئەمە كاریگەری خۆرئاوایە یان شیعرە بە تەنیا؟  
- بۆ نا؟ ڕەنگە بەشێك لەو گەڕانەوەیە بۆ گۆشە چەپەكەكانی تەنیایی، پەیوەندییەكی ڕاستەوخۆی بەم ئەتمۆسفیرەی ئەورووپاوە هەبێت،  هەمیشە ئەو هەستە لە كۆڵت نابێتەوە كە تۆ لێرە غەریبیت و بەردەوامیش ئەو هەستە لە زۆر شوێندا  زەق و زەقتر بەرۆكت دەگرێت و ڕاتدەچڵەكێنێت و ئەوەت بیردێنێتەوە كە تۆ  مەخلووقی ڕاستەقینەی نێو ئەو مەملەكەتە نیت!.

 سەبارەت بە تەنیاییش، هەندێجار بە دڵ تەمەننا دەكەم بۆ چەند سات و بگرە چەند ڕۆژێكیش بە تەنیا هەر خۆم بم و بیر لە هەموو ئەو وێستگانە بكەمەوە كە جێم هێشتوون، ئەو وێستگانەی گەلێك شتم تیا لە بیرچوون و تازە ناشكرێت بچمەوە سەریان، ئەو وێستگانە مەگەر هەر شیعر بە كەرەمی خۆی بۆ چەند ساتێك بیانهێنێتەوە سەر شەقامە تەڕەكانی ڕۆحم، منیش لە ژێر چەتری وێستگەكاندا چاوەڕێی پاسە ‌بچكۆلەكانی منداڵیی و گریانە شیرینەكانی هەرزەیی تیا بكەم.

*پەیوەندی نێوان شێت و عاقڵ چۆن دەبینن؟ ئایا عاقڵ شێتێكە بەردەوام شەڕ دەكات هەتاوەكو دەگاتە خۆی و ناسینی خۆی؟ یان عاقڵ ڕەگەزی بەرامبەر شێتییە (بێئەقڵ ئەو كەسەیە .. زویر ئەبێت پێی بڵێن شێت)؟ زۆرێك لە بیریاران شێتی تا مردن بەرۆكی بەرنەداون، ئێوە چۆن سەیری ئەمە دەكەن، ئایا جیاوازی لەنێوان شێت و عاقڵە دەبەنگەكان لە چیدایە؟
-ڕەنگە ئێمە هەستی پێنەكەین، دەنا كێ دەڵێت ئەوانەی ئێمە بە شێت ناوزەندیان دەكەین زۆرجار لە ئێمە مەنتتیقییانەتر بیر لە كەون و هەموو شتەكانی ناوی ناكەنەوە. ئێمەی ئاقڵ! بۆ هەموو شتێك سەدان بیرو لێكدانەوەی جۆراو جۆر بە مێشكماندا دێت و لە كۆتاییشدا گەلێكجار بە دوو دڵییەوە بڕیار لەسەر شتەكان دەدەین، یان بەردەوام دەمانەوێت جۆرێك بڕیار بدەین كە بەرانبەرەكەمانی پێ چەواشە بكەین و وا حاڵیی بكەین، كە هەمیشە چمكی ڕاسییەكان لە مشتی ئێمەدایە.

گرنگترین خاڵی جیاوازیی نێوان شێت و ئاقڵە دەبەنگەكان ئەوەیە كە شێتەكان زۆربەی جار پەنجەی پەشیمانیی بۆ هیچ كردەوەیەكی خۆیان ناگەزن، بەڵام ئاقڵە دەبەنگەكان زۆربەی زۆری جارەكان  بە نیگەرانیی و گومانەوە لە هەموو شتەكان دەڕوانن و دەرئەنجامیش بڕیارە ساكارەكانیش لە دەیان تەون و تۆڕی ئاڵۆز دەئاڵێنن.

دنیای شێتەكان، دنیای سادەیی و ڕاستگۆیی و میهرەبانییەو جێی هەموو كەسێكی تێدا نابێتەوە، من بێ سنوور حەز بە شێتییەكی جوان دەكەم، شێتییەك كە ئاقڵە دەبەنگ و ترسنۆكەكان قبووڵی نەكەن ... ئەوانەی كە لە خاوێنیی ڕۆحی خۆیان دڵنیان، با بێن  شێتیی تاقی بكەینەوە !.

*لە 16/7/ 2006بۆ 16/7/2007 شیعرەكانی قەسیدەی ساڵێك لە نیگەرانی پێك دێنن، پرسیارەكە ئەوەیە ئەزموونی ئەم كۆمەڵە شیعرەت جودایە لە نووسینەكانی پێشوتان هەربۆیە لە نووسینی كاتدا بەوردی كارتان كردووە؟ یان مەبەستێك هەیە لەودیو نووسینی كاتە بۆ شیعرەكان كە دەتانەوێت ساڵێكی تەواو پڕبكاتەوە؟ 
- هەرگیزو بە هیچ شێوەیەك نەمویستووە كارێكی وا بكەم كە بە زۆرەملێ ماوەی نووسینی قەسیدەكە بكشێنم بۆ ساڵێك، بەڵكو خۆی ڕێڕەوی ئاسایی خۆی وەرگرتووە، ئەگەر زۆر لەخۆكردنێكی تێدا بێت بۆ درێژكردنەوەی قەسیدەكە، ئەوە خوێنەری وریا بە ئاسانیی دەتوانیت بیبینێت و دەستنیشانی بكات.

نەخێر، بە تەواوبوونی ئەو قەسیدەیەش  نیگەرانیی  كۆتایی پێ نایەت و كەم تا زۆر لە شیعرەكانی تریشمدا ئا‌مادەیی هەیەو بەردەوامیش لێر و لەوێ چاوشاركێی خۆیم لەگەڵ دەكات، نیگەرانیی دڕك و داڵێكی ساوا نییە وا بە سانایی بتوانیت ڕیشەكێشی بكەیت و بڵێیت لە باخی وجوودی خۆم دەیكەمە دەرەوە.

بۆ جوودابوونی ئەم كارەشم لەوانی تر، (كە ئەمەش دیسان  دەمانباتەوە سەر یەكەم پرسیارتان)؛ بە دڵنیاییەوە دەڵێم كە ئەزموونێكی تازەیە لە نووسینی مندا، ئەگەر چی ئەمە بۆ یەكەم جارمە كە بڵێم بەڕاستی دەبوایە بە شێوەیەكی زیاتر خوێندنەوە بۆ ئەم ئەزموونەم بكرایەو بە دەنگی بەرزیش دەیڵێم كەم تا زۆر كارێكە كە شایەنی ئەوە نییە ڕەخنەگران بەو شێوەیە لە ئاستیا بێدەنگیی هەڵبژێرن، جا ئەم قسەیەشم چۆن وەر ئەگیرێت و تەفسیری بۆ ئەكرێت با بكرێت . من دەزانم  (ساڵێك لە نیگەرانیی) بە بەراورد لەگەڵ دیوانەكانی ترمدا زیاتر خوێندنەوەی بۆ كرا (هەڵبەتە لە لایەن نووسەرە گەنجەكانەوە دەڵێم)، بەڵام هێشتا زۆر شت ماوە تیا بخوێنرێتەوە.

هەڵبەتە ڕەچاوكردنی نووسینی كاتیش لەم قەسیدەیەدا بە وردیی حیسابی بۆ كراوەو دیارترین نموونەش ئەوەیە كە لە 16.03.2007 دا تەنها نووسیومە (هەڵەبجە)، جا ئەگەر تۆ ئەو بەروارەی كە لە سەری نووسراوە لابەریت، بڕوا ناكەم لەو جێیەدا هیچ شتێكی وا لای خوێنەر جێبێڵێت و بگرە نەشازیش دێتە بەرچاو.


ئه‌م بابه‌ته 3507 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:12:34:04/02/2016