جان دۆست: هیچ ڕێگەیەکی ترم نەبوو تەنها نووسەربوون نەبێت

جان دۆست: هیچ ڕێگەیەکی ترم نەبوو تەنها نووسەربوون نەبێت

خەڵک -پێشه‌وا محه‌مه‌د

و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌باح ئیسماعیل

له‌ناو دیالێكته‌ جیاوازه‌كانی زمانی كوردیدا، لێره‌و له‌وێ‌ نووسه‌رانێك هه‌ن، كه‌ پێویست ده‌كات به‌رهه‌مه‌كانیان به‌ هه‌موو دیالێكته‌كان بخوێندرێنه‌وه‌، تا ئێستا ئه‌و هه‌وڵه‌ دواكه‌وتووه‌و كاری بۆ نه‌كراوه‌. جان دۆست، ڕۆماننووسێكی كورده‌ كه‌ به‌ كرمانجی ده‌نووسێت و "میرنامه‌"، وه‌ك یه‌كه‌م ڕۆمانی، له‌لایه‌ن سه‌باح ئیسماعیلی وه‌رگێڕه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی.

* وه‌ك یه‌كه‌م پرسیار، باسی سه‌ره‌تای ئاشنابوونی خۆتمان بۆ بكه‌ به‌كتێب، سه‌ره‌تاییترین ئه‌و كتێبانه‌ی خوێندووتنه‌وه‌ و ئێستا له‌ خه‌یاڵتدا ماون كامانه‌ن، تۆ كه‌سێك بوویت به‌ڕێكه‌وت كتێبت ناسی، یان پێشینه‌یه‌ك هه‌بوو، بۆ نموونه‌ باوكت یان كتێبخانه‌ی ماڵه‌وه‌، به‌گشتی له‌و ڕوانگانه‌وه‌ به‌وردی بۆمان بدوێ؟
- ئه‌ز له‌ نزیك كتێبه‌وه‌ له‌دایكبووم. مه‌لا به‌شیری باوكم مه‌لا و پێشنوێژی مزگه‌وتێك بوو له‌ شاری كووبانی له‌ كوردستانی ڕۆژئاوادا. 
زۆری حه‌ز به‌خوێندنه‌وه‌ ده‌كرد. تاكو ئێستا نایه‌ته‌وه‌ به‌رچاوم به‌ته‌نیشت سۆپایه‌كه‌وه‌ دانیشتبێت، یا له‌به‌ر سێبه‌ری دیواری حه‌وشه‌كه‌مان، یان له‌ میحرابی مزگه‌وتدا كتێبێكی بۆ خوێندنه‌وه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌بووبێت. دوو برا گه‌وره‌كه‌م شیعریان به‌كوردی و عه‌ره‌بی ده‌خوێنده‌وه‌، به‌ته‌نیشت دیوانه‌كانی نزار قه‌بانی و ئه‌حمه‌د شه‌وقی و ئه‌وانی تره‌وه‌ دیوانی مه‌لای جزیری و جگه‌رخوێنیان لابوو. ئه‌گه‌ر بڵێم منداڵیم به‌كاغه‌ز و مه‌ره‌كه‌ب ده‌ور درابوو، ڕاسته‌. ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ كاغه‌زییه‌ وردیلانه‌ی پڕ له‌ ڕازن بۆ خۆیان كێشكردم، ئه‌و بوونه‌وه‌رانه‌ی باوكم به‌نه‌رمی و ئاگادارییه‌كی زۆره‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌كردن. له‌سه‌رخۆ و به‌ئارامییه‌كی وا كتێبه‌كانی له‌به‌رگ ده‌گرتن، ده‌تگوت له‌گه‌ڵ ئافره‌تدا عه‌شق ده‌كات. ئه‌م جیهانه‌ جوانه‌م خۆشویست. بیرم نییه‌ یه‌كه‌مین كتێب چی بوو خوێندمه‌وه‌. قورئان هه‌میشه‌ ئاماده‌یی هه‌بوو، ئه‌ز له‌ پێنج ساڵانه‌وه‌ ده‌مخوێند و زۆرم لێ ئه‌زبه‌ركرد.

* ئۆرهان پامۆك له‌ ڕۆمانی ژیانی نوێدا باس له‌ كتێبێك ده‌كات، كه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌و كتێبه‌ بخوێنێته‌وه‌ به‌جۆرێك مه‌حكوومه‌ به‌وه‌ی ژیانی ده‌گۆڕێت و وه‌ك پێشتر نامێنێت. پرسیاره‌كه‌ی من ئه‌وه‌یه‌ ئاخۆ كتێب ئه‌و هێزه‌ی هه‌یه‌ كه‌ ژیانی مرۆڤ بگۆڕێت؟ ئایا تۆ وه‌ها ئه‌زموونێكت هه‌یه‌ كتێبێكت خوێندبێته‌وه‌ و به‌به‌راورد به‌پێش خوێندنه‌وه‌ی كتێبه‌كه‌، گۆڕانكارییه‌كی به‌رچاوت به‌سه‌ردا هاتبێت؟

- تا ڕاده‌یه‌كی زۆر ئه‌مه‌ ڕاسته‌. وشه‌ كارێكی ئه‌فسووناوی و توانای گۆڕینی هه‌یه‌. چی مرۆڤ و سیستمه‌ هزرییه‌كه‌ی بنیات ده‌نێت؟ 
چما وشه‌ نییه‌؟ هه‌ڵبه‌ت لێره‌دا باس له‌ كاریگه‌ریی كتێب ده‌كه‌ین به‌سه‌ر خوێنه‌ره‌وه‌، نه‌ك به‌سه‌ر نه‌خوێنده‌واره‌وه‌... نه‌خوێنده‌واره‌كان گوتار و دروشمی وتراو ده‌یانگۆڕێت. به‌ڵێ، كتێبێلێك هه‌ن كاریگه‌ریی گه‌وره‌یان به‌سه‌ر ژیانی مرۆڤه‌وه‌ هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ كتێبه‌ پیرۆزه‌كان. ئه‌و كتێبانه‌ ژیانی گه‌لان و كۆمه‌ڵگه‌كانیان گۆڕی و له‌ دۆخێكه‌وه‌ بۆ دۆخێكی تری گواستنه‌وه‌. به‌نیسبه‌ت خۆمه‌وه‌، گه‌لێك كتێب به‌ڕێگه‌یه‌ك له‌ ڕێگه‌كان كاریان له‌ كه‌سێتی و هزرم كرد. ڕۆمانی زۆربای نیكۆس كازانتزاكی زۆری كار تێكردم و بۆچوونه‌كانی منی له‌سه‌ر ژیان گۆڕی، واتا پشكداریی كرد له‌ سه‌رله‌نوێ پێكهاته‌ی هزریم. هه‌روه‌ها ڕۆمانی گورگی ده‌ریای جاك له‌نده‌نیش كاری له‌ كه‌سێتیم كرد و وزه‌یه‌كی نوێی پێ به‌خشیم. هه‌ندێك كتێبیش وایان لێكردم به‌شێوازی نووسینمدا بچمه‌وه‌، هه‌روه‌ها ڕۆمانی (فه‌قێكانی تاریكی)ی سه‌لیم به‌ره‌كاتی كوردی سوریا، ئه‌م ڕۆمانه‌ كاری له‌ شێوازی من كرد له‌ نووسیندا.

* هیچ كات و ساتێكی ژیانت هه‌یه‌ له‌ كتێب بێزار بووبیت، حه‌زت كردبێت هه‌رگیز كتێبت به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌گرتایه‌ و سه‌رقاڵی شتێكی تر بوویتایه‌؟
- به‌ڵێ. گه‌له‌ك جاران له‌ كتێب وه‌ڕسده‌بم و وای داده‌نێم نه‌فره‌تێكی بۆماوه‌ییه‌. ئه‌ز چه‌ندین كاژێر و ڕۆژ و مانگی به‌رده‌وام به‌نووسینی ڕۆمانه‌وه‌ ده‌به‌مه‌سه‌ر. هه‌ڵبه‌ت گشت ئه‌مانه‌ش له‌سه‌ر حسێبی ته‌ندروستی و خێزانه‌ بچووكه‌كه‌مه‌، كه‌ له‌كاتی نووسینی ڕۆماندا تا ڕاده‌یه‌ك جێیدێڵم. پاشان به‌ره‌و چاپی ده‌نێرم، مه‌گه‌ر ته‌نیا شتێكی كه‌مم لێوه‌ ده‌ست ده‌كه‌وێت. بێگومان من نامه‌وێت كتێبه‌كه‌ ببێته‌ دووكانێك ڕسقی لێوه‌ به‌رهه‌م بێنم، لێ ئه‌وی ته‌نگه‌تاوم ده‌كات ئه‌وه‌یه‌ من به‌نووسینه‌وه‌ ماندووده‌بم و ساڵانێكی ته‌مه‌نم بۆ نووسین ته‌رخان ده‌كه‌م، بێ ئه‌وه‌ی بتوانم ده‌ستی لێ هه‌ڵگرم.

به‌ر له‌وه‌ی به‌ئاره‌زووی خۆم به‌ره‌و دوورخراوگه‌كه‌م (ئه‌ڵمانیا) بڕۆم، به‌شێكی زۆری كتێبخانه‌كه‌مم سووتاند، ئه‌مه‌ش له‌ ئه‌نجامی هه‌ستكردنم به‌بۆشایی و بێهووده‌یی، دركم به‌وه‌ كرد هیچ سوودێك له‌ودیوی ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ كاغه‌زینانه‌وه‌ نابینم، ده‌مویست تۆڵه‌ی كڵۆڵیی خۆم بكه‌مه‌وه‌، وامزانی ئه‌وه‌ كتێبه‌ سه‌رچاوه‌ی گرفت و سه‌رئێشه‌كانمه‌. ئه‌مه‌ش ڕاسته‌ كتێب هۆشیاریی مرۆڤ به‌ده‌ورووبه‌رییه‌وه‌ پتر ده‌كات، له‌هه‌مان كاتدا كڵۆڵی و به‌دبه‌ختییش زیاتر ده‌كات. گه‌له‌ك جاران ئه‌ز ئه‌م دێڕه‌ شیعره‌ی هه‌ژاری شاعیر به‌نموونه‌ دێنمه‌وه‌:

ده‌ڵێن شاعیر بووی بۆ بوویته‌ قه‌ساب؟
له‌ تانه‌ی نه‌زان جه‌رگم كون كونه‌
جاران من چاوم له‌ ده‌ستی سه‌گ بوو
ئێستا سه‌گ چاویان له‌ ده‌ستی منه‌

* چۆن بوویته‌ نووسه‌ر؟ ئه‌مه‌ پرسیارێكه‌ به‌و ڕاسته‌وخۆیییه‌ له‌ نووسه‌رانی جیهان ده‌كرێت، منیش هه‌ر به‌و ڕاسته‌وخۆییه‌ له‌ تۆ ده‌پرسم: چۆن بوو بوویته‌ نووسه‌ر؟ نووسه‌ربوون بڕیاره‌، یاخود شتێكه‌ دێت و ئیدی هیچ چارێكی ترت نییه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ته‌سلیمی ببیت؟
- ڕێگه‌یه‌كی ترم نه‌بوو. نووسین قه‌ده‌ری من بوو. هه‌ینێ خامه‌ شه‌وێكیان به‌ره‌و پارچه‌ كاغه‌زێكی سپیی بردم، كه‌ له‌ ده‌فته‌ری قوتابخانه‌م كرده‌وه‌، ئه‌وده‌می پۆلی چواری سه‌ره‌تایی بووم، زانیم ده‌بمه‌ نووسه‌ر. ببیت یا نه‌بیته‌ نووسه‌ر بڕیارێك نییه‌ خۆت بیده‌یت، به‌ڵكو وه‌كو گوتم قه‌ده‌رێكه‌ و ده‌تبات بۆ حه‌زی نووسین و ڕێگه‌ سه‌خت و دژواره‌كانی. نووسین ته‌ڵه‌یه‌كی جوانه‌ مرۆڤ تێیده‌كه‌وێت.

ته‌ڵه‌یه‌ك ڕزگاربوون لێی ئه‌سته‌مه‌، ئالووده‌بوونێكی به‌تام و به‌ئازاریشه‌، هه‌روه‌ها هه‌ستكردنێكی قووڵه‌ به‌خواوه‌ندبوون. بێگومان ئه‌و كه‌شه‌ی ده‌ورووبه‌ری مرۆڤ ده‌دات ڕۆڵێكی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ له‌ خوڵقاندنی كه‌سێتیی نووسه‌ر. به‌ڵام بڕوام پێ بكه‌ بۆ نموونه‌ كه‌س به‌بڕیارێكی حزبی ناتوانێت ببێته‌ نووسه‌ر.

* هێرتا موله‌ر له‌ یه‌كێك له‌ دیداره‌كانیدا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات، ئه‌و كاتانه‌ی كتێبی زۆر خوێندۆته‌وه‌ دایكی هه‌میشه‌ پێی گوتووه‌ واز له‌و كتێبانه‌ بێنێت، پێی ده‌ڵێت، ئه‌و كتێبانه‌ شێتی ده‌كه‌ن. دواجاریش هێرتا موله‌ر ده‌ڵێت: "دایكم ڕاستی ده‌كرد، ده‌بوو به‌قسه‌م بكردایه‌". پێم خۆشه‌ تۆ سه‌باره‌ت به‌و شێتییه‌ ڕای خۆتانم پێ بڵێن، كه‌ هێرتا موله‌ر به‌ده‌رئه‌نجامی كتێب خوێندنه‌وه‌ی ده‌زانێت؟
- كاتێك دایكم ده‌یبینیم ده‌خوێنمه‌وه‌، یا ده‌نووسم، گله‌یی لێده‌كردم و ده‌یگوت: بۆچی تۆش وه‌ك براده‌ره‌كانت ده‌رناچیت له‌ جاده‌، یا له‌ گۆڕه‌پانه‌ نزیكه‌كه‌ یارییان له‌گه‌ڵدا بگه‌یت؟

ڕه‌نگه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ڕێژه‌یی دایكم پێوه‌ندیی به‌دایكی هێرتا موله‌ره‌وه‌ هه‌بێت! هه‌ر به‌ڕاستی كتێب به‌ره‌و شێتیمان ده‌بات. هه‌ر شێتییه‌كی چێژبه‌خشیش شێتیی خوێندنه‌وه‌ یا نووسینه‌. مۆچیاریی هه‌مووان ده‌كه‌م بێنه‌ ناو كۆرسی شێتانه‌وه‌، ئه‌گه‌ر خوێندنه‌وه‌ به‌ڕاستی ده‌ره‌نجامه‌كه‌ی شێتی بێت. نووسه‌ر به‌وه‌ تاوانبار ده‌كرێت كاری سه‌یروسه‌مه‌ره‌ ده‌كات و دووره‌په‌رێزه‌ و به‌توندی هه‌ست به‌ته‌نیایی ده‌كات، هه‌روه‌ها هه‌ڵنه‌كردن له‌گه‌ڵ خه‌ڵكدا، ئه‌ی ئه‌دۆنیس سه‌باره‌ت به‌سه‌لیم به‌ره‌كات نه‌یگوتووه‌:

"ئه‌م كورده‌ دڕنده‌یه‌كی وه‌ڕسبووه‌!" واتا داخراو و گۆشه‌گیره‌، حه‌ز به‌تێكه‌ڵبوونی خه‌ڵك ناكات. من به‌خۆم به‌م ئاقاره‌دا ده‌ڕۆم بێ ئه‌وه‌ی بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ بكه‌م له‌وانه‌ باڵاترم، كه‌ له‌ ده‌ورووبه‌رمن. لێ له‌ زۆر شتی گرینگدا هاوبه‌ش نیین. بۆ نموونه‌، ناتوانم له‌ جڤاتێكدا (مجلس) بمێنمه‌وه‌ باسی بۆرسه‌ و نرخه‌كانی بكات. من تابڵێی خۆدوورگرم، دواجارم بیر نایه‌ت له‌ ماڵه‌كه‌مدا یه‌كێكم بۆ قاوه‌خواردنه‌وه‌ داوه‌ت كردبێت. ئایا ئه‌مه‌ شێوه‌یه‌ك نییه‌ له‌ شێتی؟ هیچ به‌لامه‌وه‌ گرینگ نییه‌.

* قسه‌یه‌كی زۆر هه‌یه‌ له‌باره‌ی ئه‌وه‌وه‌، كه‌ نووسه‌ران جیاوازییان له‌وه‌دایه‌ ئاخۆ نووسینی سه‌ره‌تای ڕۆمان قورسه‌ و كاری زۆرتری ده‌وێت یان كۆتایی؟ هه‌ندێكیان ده‌ڵێن یه‌كه‌م ڕسته‌ ده‌نووسم و ئیتر ده‌سكاری ناكه‌م، هه‌ندێكیشیان ده‌ڵێن سه‌ره‌تای نووسین كۆتایی ڕۆمانه‌كه‌ دیاری ده‌كات. پێمخۆشه‌ بزانم لای تۆ ئه‌م هاوكێشه‌یه‌ له‌ كاتی نووسیندا چۆنه‌؟ به‌گشتی باسی پرۆسه‌ و ده‌ستپێكی نووسینی خۆتمان بۆ بكه‌، له‌و كاته‌وه‌ی یه‌كه‌م وشه‌ی ڕۆمانێك ده‌نووسیت تا كۆتایی. ئایا له‌ كاتی نووسینی ڕۆمانێكدا، نه‌خشه‌یه‌كی گشتیت له‌به‌رده‌سته‌ و ده‌زانیت ته‌واوی ڕه‌وتی ڕووداو و كاره‌كته‌ره‌كان چۆنن و كۆتایییه‌كه‌ی ده‌زانیت، یاخود هه‌ر ته‌نها سه‌ره‌تایه‌ك و فكره‌یه‌كت لایه‌ و دواتر پرۆسه‌كه‌ درێژه‌ ده‌كێشێت؟ ده‌رباره‌ی ستایلی خۆت له‌و دوو شێوازه‌دا ئه‌گه‌ر ڕوونكردنه‌وه‌مان بده‌رێ ...
- هه‌مبه‌ر ئه‌زموونی خۆم له‌ ڕۆمانێكه‌وه‌ بۆ ڕۆمانێكی تر ده‌گۆڕێت. یه‌كه‌مین ڕۆمانم مژاباد، نووسینی كاتێكی زۆری برد. بیرۆكه‌ی بنه‌ڕه‌تی ئه‌وه‌ بوو ئه‌زموونی كۆماری كوردستان له‌ قاڵبی ڕۆماندا دابڕێژم. ئه‌ز له‌م ژانره‌ ئه‌ده‌بییه‌دا تازه‌كار بووم و تازه‌ له‌ باخچه‌ی هۆنراوه‌ ده‌رچووبووم. پلانێكی تۆكمه‌م بۆ ڕۆمان نه‌بوو. نووسینێلێكی زۆرم له‌ ئه‌رشیفه‌وه‌ پێوه‌ند به‌ڕۆژانی كۆمار كۆكرده‌وه‌. بۆ چه‌ندین مانگ له‌ نووسین وه‌ستام. واتا نزیكه‌ی له‌ نیوه‌ی ڕۆمانه‌كه‌دا، به‌هۆی ڕه‌وشی كۆچكردنه‌وه‌ به‌ره‌و ئه‌وروپا. ساڵی 1998 له‌ حه‌له‌ب ده‌ستم به‌ڕۆمانه‌كه‌ كرد و ساڵی 2003 له‌ ئه‌ڵمانیا لێبوومه‌وه‌. به‌تایبه‌ت له‌م ڕۆمانه‌دا نه‌متوانیوه‌ جووڵه‌ی كه‌سه‌كان ڕێكخه‌م. زۆرجار لێم هه‌ڵده‌گه‌ڕانه‌وه‌ و له‌ ڕه‌وتی ئه‌و پلانانه‌ی بۆم دانابوون ده‌رده‌چوون. هه‌ڵبه‌ت كاری بنچینه‌ییش له‌ خوڵقاندنی كاراكته‌ره‌كاندا یاخیبوونه‌.

ئه‌و كاراكته‌ره‌ی دایده‌هێنم له‌ پلانه‌كانم هه‌ڵده‌گه‌ڕێته‌وه‌، به‌خۆی ڕێگه‌ی خۆی له‌ ڕۆمانه‌كه‌دا هه‌ڵده‌بژێرێت. له‌ ڕۆمانی دووه‌ممدا "سێ گاڤ و سێداره‌ك" توانیومه‌ ڕیتمه‌كه‌ ڕێكتر بكه‌م و سه‌رجه‌م ڕایه‌ڵه‌كانی ڕۆمانه‌كه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بگرم بێ ئه‌وه‌ی ونبم.

به‌سروشتی كاره‌كه‌ ده‌ستكردن به‌ڕۆماننووسین كارێكی قورسه‌. یه‌كه‌مین ڕسته‌ ئه‌و په‌یڤه‌ جادوویییه‌یه‌، كه‌ ڕۆماننووس ده‌رگای ئه‌شكه‌وته‌كه‌ی پێ ده‌كاته‌وه‌. یه‌كه‌مین ڕسته‌، به‌ڵكو یه‌كه‌مین وشه‌ زۆر ده‌موه‌ستێنێت. ڕۆمان ئه‌ندازه‌ی بیناسازییه‌، ته‌لارێكه‌ ته‌نیا پشت به‌و نه‌خشه‌یه‌ نابه‌ستێت، كه‌ ئه‌ندازیار پێشكه‌شی ده‌كات و پێتده‌ڵێت، ئه‌مه‌ ته‌لاره‌كه‌یه‌. بۆ نموونه‌، گه‌ر نه‌خشه‌یه‌كمان له‌سه‌ر ڕۆمانێك له‌ دوو لاپه‌ڕه‌دا نووسی و دامانه‌ ده‌ست سێ ڕۆماننووسه‌وه‌، تا ده‌ست به‌نووسین بكه‌ن، بێگومان له‌ كۆتاییدا له‌به‌رده‌م سێ ڕۆماندا ده‌بین به‌ته‌واوی یه‌ك له‌وی تر جیاوازه‌. زمان، خه‌یاڵ، وێنه‌، كاراكته‌ر و ڕووداوه‌كان. ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ نه‌خشه‌كه‌ هه‌موو شتێك نییه‌، به‌ڵكو ته‌نیا ڤیزه‌ی چوونه‌ژووره‌وه‌یه‌ بۆ ناو مه‌مله‌كه‌تێكی به‌رفره‌وان، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ ڕۆماننووسی سه‌ركه‌وتووه‌ ده‌توانێت هه‌لی بوونی له‌و مه‌مله‌كه‌ته‌دا بقۆزێته‌وه‌ و شه‌قڵی خۆی پێوه‌ بنێت.

ئه‌وەی زۆر به‌ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنم كۆتایی ڕۆمانه‌كه‌یه‌. له‌ دواڕۆمانمدا (مارتینی به‌خته‌وه‌ر) چه‌ند مانگێك مامه‌وه‌ و له‌ ته‌واوكردنی ڕۆمانه‌كه‌دا ده‌سته‌وه‌ستان مام. دۆخی ده‌روونیم له‌ به‌رابه‌ر ئه‌م نه‌هاتنه‌ده‌سته‌ گه‌لێك خراپ بوو. پێویستم به‌چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك بوو ڕۆمانه‌كه‌ی پێ به‌كۆتا بگه‌یه‌نم. زۆرم ئازار كێشا، تاكو سه‌ره‌نجام گه‌یشتمه‌ كۆتایییه‌كی شیاو. من حه‌ز له‌ كۆتایییه‌ واڵا و كراوه‌كان ده‌كه‌م، كه‌ پتر له‌ شیمانه‌ و لێكدانه‌وه‌یه‌ك هه‌ڵگرێت. ئه‌و ڕۆمانانه‌م به‌دڵ نین، كه‌ له‌دواییدا به‌دوماهی ده‌گات و خوێنه‌ر ئاسووده‌ ده‌كات.

به‌لای منه‌وه‌ ڕۆمان ئازارێكی به‌تامه‌، یاخود چێژێكی به‌ئازاره‌.

* گه‌رچی زۆرێك له‌ نووسه‌ران ته‌ئكید له‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ له‌كاتی نووسیندا بیر له‌ خوێنه‌ر ناكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ئۆرهان پامۆك له‌ كتێبێكیدا باسی ئه‌وه‌ ده‌كات هه‌ر چه‌نده‌ نووسه‌ران بڵێن له‌ كاتی نووسیندا بیر له‌ خوێنه‌ر ناكه‌ینه‌وه‌، به‌ڵام دواجار نووسه‌ر نییه‌ بیر له‌ خوێنه‌ر نه‌كاته‌وه‌. به‌ڕێزت وه‌ك ڕۆماننووس له‌ كاتی نووسیندا بیر له‌ خوێنه‌ر ده‌كه‌یته‌وه‌؟ پرسی بیركردنه‌وه‌ له‌ خوێنه‌ر له‌ كاتی نووسیندا له‌ كوێدا باشه‌ و له‌ كوێدا خراپ؟
- به‌دڵنیایییه‌وه‌ خوێنه‌ر به‌لای منه‌وه‌ بایه‌خی خۆی هه‌یه‌. به‌لامه‌وه‌ گرینگه‌ شتێك بنووسم چێژ به‌خوێنه‌ر ببه‌خشێت و سوودی پێ بگه‌یه‌نێت. من وه‌كو خاوه‌ن كارگه‌یه‌كم كوتاڵێك به‌رهه‌م دێنێت و ڕای كڕیاری زۆر به‌لاوه‌ گرینگه‌ و بیر له‌ كڕیار ده‌كاته‌وه‌. لێ ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌ ئه‌ز سه‌ر بۆ ده‌سه‌ڵاتی خوێنه‌ر داده‌نوێنم، به‌پێوه‌ره‌كانی ئه‌و، یا به‌ئاره‌زووی ئه‌و ده‌نووسم. من به‌پێی تێگه‌یشتن و هۆشیاریی خۆم ڕۆمان ده‌نووسم له‌وه‌ی ده‌شێت چی كاریگه‌رییه‌ك له‌ ناخی خوێنه‌ردا بكات. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ پێویسته‌ وریای ئه‌وه‌ بین، كه‌ خوێنه‌ران توێژی جیاجیان، من به‌خۆم په‌نجه‌م له‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌ داناوه‌. له‌ چه‌ندین بۆنه‌دا كۆبوومه‌ته‌وه‌ و له‌كاتی ئاهه‌نگی واژۆكردندا له‌گه‌ڵ خوێنه‌رانمدا له‌ باكوری كوردستان له‌ دیاربه‌كر (ئامه‌د)، باتمان، هه‌كاری، ئه‌سته‌نبووڵ و ئه‌نقه‌ره‌دا، گوێم له‌ ڕای دژ به‌یه‌ك گرت له‌ خوێنه‌رانێكه‌وه‌ باكڕاوندی هزری، یا ئایدیۆلۆجیی جیاجیایان هه‌ن. بۆ نموونه‌، كاراكته‌ری (ده‌مامكدار)، یاخۆ یاووز له‌ ڕۆمانی میرنامه‌دا كاردانه‌وه‌ی جیاوازیان هه‌بوو، چونكه‌ كاراكته‌ره‌كه‌ لووسكه‌، یاخود هاوڕه‌گه‌زبازه‌. ڕایه‌كان جیاوازبوون له‌نێوان ڕه‌خنه‌ی توند و ئاماژه‌ به‌بوێری له‌ خزمه‌تی بابه‌تی هاوڕه‌گه‌زبازی له‌ ئه‌ده‌بی كوردیدا. به‌دڵنیایییه‌وه‌ گه‌ر پێشتر بخرێته‌ به‌ر ڕای خوێنه‌ر، واتا له‌كاتی نووسینی ئه‌و به‌شه‌ ورووژێنه‌ره‌ی میرنامه‌، ئه‌وا نه‌مده‌نووسی.

له‌كاتی نووسیندا بیر له‌ خوێنه‌ر ناكه‌مه‌وه‌، مه‌گه‌ر له‌و سنووره‌ی بۆ خۆمم ده‌ستنیشان كردووه‌. به‌ئازادی بیرۆكه‌ی خۆم ده‌نووسم و ڕێگه‌ به‌خوێنه‌ر ناده‌م له‌ ده‌ربڕیندا ده‌ست به‌سه‌ر ئازادیمدا بگرێت، یا وه‌كو سانسۆرێكی تر قبووڵی بكه‌م.

* ئایا كاتی دیاریكراوت بۆ نووسین هه‌یه‌؟ بۆ نموونه‌ شه‌وان یان به‌یانیان یان شتێكی له‌و جۆره‌ هه‌یه‌ بۆ نووسینی تۆ گرینگ بن؟
- من كاتی دیاركراوم بۆ نووسین نییه‌. هه‌ركات تینووم بێت ئاوده‌خۆمه‌وه‌. ئیدی به‌م لۆژیكه‌ ده‌نووسم. گه‌لێك جار به‌شێك، یاخود په‌ره‌گرافێك له‌ ڕۆمانێك ده‌نووسم، له‌وده‌مه‌دا هه‌ردوو كچه‌كانم (مه‌ی و په‌ری) ته‌ماشای ته‌له‌فزیۆن ده‌كه‌ن. له‌ سه‌ره‌تای نووسینمدا، حه‌زم به‌بێده‌نگیی ته‌واو ده‌كرد، بیرمه‌ له‌كاتی چیرۆكه‌ شیعرییه‌كه‌مدا (قه‌ڵا دمدمێ) به‌یانیان به‌ردم له‌ لقه‌ دره‌خته‌كان ده‌گرت، تاكو چۆله‌كه‌كان بفڕن و جریوه‌ جریوی "وه‌ڕسكه‌ریان" له‌ من دوورخه‌نه‌وه‌، كه‌ ڕایه‌ڵه‌ی نووسینمیان ده‌پساند.

* میرنامه‌، وه‌ك یه‌كه‌م ڕۆمانی تۆ به‌ كوردیی سۆرانی بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ و سه‌باح ئیسماعیل، یه‌كێك له‌ وه‌رگێڕه‌ باشترینه‌كانی ئێمه‌ وه‌ریگڕاوه‌ و پێشوازییه‌كی گه‌رمی لێ كراوه‌، ڕاو سه‌رنجت له‌و باره‌یه‌وه‌ چییه‌؟ ئایا هه‌وڵ هه‌یه‌ ته‌واوی كاره‌كانت بكرێن به‌كوردیی سۆرانی؟
- ئه‌م ئه‌زموونه‌ی عه‌تا محه‌مه‌دی ڕۆماننووس ده‌رگای بۆ خستمه‌ سه‌ر گازی پشت، زۆری دڵخۆش كردم. بێگومان دروستكردنی پردی نێوان ڕۆشنبیرییه‌ جیاجیاكانی كوردیمان و له‌نێوان دیالێكته‌ جیاجیاكانماندا كارێكی گرینگ و زیندووه‌ بۆ ڕۆنانی بناغه‌یه‌كی پته‌و بۆ به‌رده‌وامیدان، هه‌روه‌ها یه‌كخستنی بیری نیشتمانی. من به‌ر له‌ چه‌ند ساڵێك به‌ده‌ست ئه‌وه‌وه‌ ده‌مناڵاند، كه‌ ڕه‌وشی ئێمه‌ له‌ ڕه‌وشی مرۆڤێلێك ده‌كات له‌ كۆمه‌ڵێك دوورگه‌ی چۆڵ و دوور له‌ یه‌كتر بژین، بێ ئه‌وه‌ی كه‌شتیگه‌لێك هه‌بن بیانگه‌یه‌ننه‌ یه‌كتر. ئه‌زموونێكی جوان هه‌یه‌ پێویسته‌ ئێستا باسی بكه‌م، ده‌زگه‌ی وه‌شاندنی ئاڤێستا له‌ ئه‌سته‌نبووڵ ماوه‌یه‌كه‌ ده‌ستی كردووه‌ به‌وه‌شاندنی ڕۆمان و چیرۆك و هۆنراوه‌ی نووسه‌رانی باشوور، له‌وانه‌ خوالێخۆشبووان شێركۆ بێكه‌س و حه‌سه‌نی قزڵچی، عه‌تا نه‌هایی، خوسره‌و جاف، به‌ختیار عه‌لی، فه‌رهاد پیرباڵ و ئه‌وانی تر. خوێنه‌ران له‌ دیاربه‌كر و ماردین و سه‌رجه‌م ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌ی به‌كرمانجی ده‌دوێن چێژ له‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌ده‌بی نوێ وه‌رده‌گرن، له‌م په‌نجه‌ره‌یه‌شه‌وه‌، كه‌ ئاڤێستا بۆی كردنه‌وه‌ و هه‌ندێك ده‌زگه‌ی وه‌شاندنی تریش له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ده‌به‌ی به‌ئه‌ده‌بی سۆرانیی ناوده‌به‌ین پێڕه‌ویان كرد.

خۆزگه‌ ده‌زگه‌كانی وه‌شاندنی لایه‌كه‌ی تریش هه‌مان ئه‌زموونیان دووباره‌ بكردایه‌ته‌وه‌ و به‌رهه‌می نووسه‌رانی باكوریان بكردایه‌ته‌ سه‌ر دیالێكتی سۆرانی. بێ ئه‌مه‌ ئه‌و كتێبه‌ی من له‌ ئه‌سته‌نبووڵی ده‌رده‌كه‌م دیلی شوێنێكی دیاركراوی جوگرافی و خوێنه‌ری كه‌من له‌ یه‌ك توێژدا، ئه‌ویش ئه‌وانه‌ن كه‌ به‌كرمانجی ده‌ئاخێون.

هه‌روه‌ها بڕوام وایه‌ پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان، هه‌رچه‌نده‌ كه‌سانی تایبه‌تمه‌ند خه‌ریكین، ده‌بێت دام و ده‌زگه‌ی حكوومی بیگرێته‌ خۆ. بۆ هاندانی پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان، كۆمه‌ك و بودجه‌ی گه‌وره‌ی بۆ ته‌رخان بكات. له‌سه‌ر حكوومه‌ت یا وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیرییه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستاندا بایه‌خ به‌م لایه‌نه‌ ستراتیجییه‌ بدات، بگره‌ كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌ی گه‌وره‌ و كۆنفرانس ببه‌ستێت له‌پێناو نزیكخستنه‌وه‌ی ڕۆشنبیریی كوردانی باشوور و باكوور. پردی پێوه‌ندیی له‌نێوان هه‌ردوو ڕۆشنبیرییه‌كه‌دا بنیات بنرێت. به‌نیسبه‌ت به‌شی دوایی پرسیاره‌كه‌ت بابزانین داخۆ میرنامه‌ ڕه‌زامه‌ندی به‌ده‌ستده‌هێنێت، هیوادارم ئه‌مه‌ ببێته‌ سه‌ره‌تای وه‌رگێڕانی گشت كاره‌كانم بۆ سۆرانی. به‌لامه‌وه‌ گرینگه‌ خوێنه‌رێكی مهابادی بمخوێنێته‌وه‌، هێنده‌ی ئه‌وه‌ی به‌لامه‌وه‌ گرینگه‌ كوڕی شاری كوبانی و عاموودا بمخوێننه‌وه‌.

* ڕۆمانی مژابادت وانووسیوه‌ ڕووداوه‌كانی له‌ سلێمانی و مهاباد ڕووبده‌ن، ئایا ڕه‌وایه‌ خوێنه‌رانی جدیی ئه‌م دوو شاره‌ نه‌یخوێننه‌وه‌؟
- وابزانم وه‌رگێڕی هێژا و هاوه‌ڵم سه‌باح ئیسماعیل مژاباد وه‌رده‌گێڕێ و كۆتایی زستان ته‌واوی ده‌كات. ئیشه‌كه‌ بۆ خوێنه‌رانی هه‌ولێر و سلێمانی و كه‌ركووك و كۆیه‌ و مهاباد و سنه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر كه‌شی ڕۆمانه‌كه‌ و زمانه‌كه‌میان به‌دڵ بێت، ئه‌وا به‌دڵنیایییه‌وه‌ كار بۆ پڕۆژه‌ی وه‌رگێڕانی سه‌رجه‌م كاره‌كانم ده‌كه‌ین. منیش له‌ دڵه‌وه‌ به‌و ئومێده‌م.

ئه‌م بابه‌ته 9778 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:01:32:13/01/2016